Sporządzając niedawno opiniię prawną na temat mixtape`ów doszedłem do wniosku, że artysta decydujący się uprawiać tę sztukę, ma naprawdę ciężkie życie. W zasadzie trudno nie zgodzić się z tym, że wszyscy uprawiający nowe, hybrydowe gatunki twórczości stąpają po prawdziwym polu minowym, narażając się co chwila na zarzut naruszenia praw autorskich.

Przeglądając materiały z dyskusji na temat propozycji PSL zmiany art. 23 prawa autorskiego, regulującego zakres dozwolonego użytku, zauważyłem, że poszczególne opinie dotyczą głównie użytkownika – jako tego, który w obecnym kształcie prawa autorskiego znajduje się w zasadzie na ostatnim miejscu. Czyż jednak wielu artystów sztuk hybrydowych nie znajduje się dokładnie tam, gdzie użytkownik. Ich sztuka opiera się przecież na przekształcaniu istniejących dzieł w nowe, co w myśl przepisów jest bardziej skomplikowane niż dylemat, czy ściągnięcie filmu za pośrednictwem internetu jest ścigane karnie, czy nie. Ot, kolejny paradoks.

Czy w mixtape’ach można posługiwać się bezkarnie cudzymi utworami?

Mixtape to forma miksowania utworów oryginalnych, poddanych określonym zabiegom remikserskim, które często prowadzą do powstania nowego utworu, zgodnego z art. 1 pr. aut., czyli utworu oryginalnego, oraz indywidualnego, zatem chronionego również prawem autorskim.

Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).

Art. 1. pr. aut. Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Jednakże cały proces twórczy prowadzący do powstania mixtape`u opiera się na korzystaniu z utworów dostępnych na rynku. Generalnie korzystanie z takich utworów w formie niezmienionej, wymaga uzyskania licencji bądź podpisania z twórcą takiego utworu umowy o przeniesienie praw autorskich. Kluczowy jest tutaj art. 8.

Prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej.

Art. 8.1 Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Zatem prawo autorskie nie dopuszcza sytuacji, w której bez zgody twórcy ktokolwiek używa jego utworu /wyjątkiem jest dozwolony użytek, ale one nie ma zastosowania w tym przypadku/.

Ponadto osoba wykorzystująca utwór bez zezwolenia w przypadku jego rozpowszechnienia /publiczna impreza, wydanie na płycie itp./ naraża się na zarzut bezprawnego rozpowszechniania za co grozi postępowanie karne.

Kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom w celu rozpowszechnienia utrwala lub zwielokrotnia cudzy utwór w wersji oryginalnej lub w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Art. 117.1 Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych

W przypadku mixtape`u mamy do czynienia ze specyficzną sytuacją, ponieważ jego autor tworzy nowy utwór miksując inne. W tym przypadku wykorzystując część innego utworu, również musi mieć na to zezwolenie twórcy pierwotnego. Wchodzimy wówczas bowiem w zagadnienie tzw. praw zależnych.

Rozporządzanie i korzystanie z opracowania zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego (prawo zależne), chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły. W przypadku baz danych spełniających cechy utworu zezwolenie twórcy jest konieczne także na sporządzenie opracowania.

Art. 2. pkt 2. Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Podsumowując – w świetle obowiązujących przepisów, wykorzystanie utworu cudzego może nastąpić tylko za zgodą jego twórcy. Innym sposobem na uzyskanie takiej zgody pośrednio od twórcy, lub posiadacza praw majątkowych jest wykup licencji w organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Jednakże należy dokładnie wczytać się w treść takiej licencji. Istotny jest bowiem jej zakres.

W jakim zakresie można uzywać utworów do tworzenia mixtape`ów?

Prawo nie określa fragmentów, jakie mogą być wykorzystane w utworze. Zawsze trzeba mieć zezwolenie na ich użycie. Problematyczną kwestią jest wykorzystywanie utworów cudzych we własnych utworach na zasadzie prawa cytatu.

Jak to się ma w przypadku wydań w celach wyłącznie promocyjnych – nie zarobkowych? (ponoć wszyscy tak robią i nikomu nic się nie dzieje – na całym świecie).

Nie jest to prawdą, że wszyscy tak robią i nie jest prawdą, ze robią tak na całym świecie. W polecanym przeze mnie filmie „Kultura Remiksu”, główny bohater – „Girl Talk” mówi wprost, że nigdy nie wyda swojej płyty, ponieważ roszczenia przemysłu praw autorskich zniszczyłby go finansowo.

Wszystko zależy tego jaki utwór trafia do obróbki mix-tape`u. Nie wykluczam, że mogą być to również utwory rozpowszechnianie za darmo, albo rozpowszechniane na licencji Creativ Commons, wówczas wykorzystanie utworu musi być zgodne z zakresem licencji utworu pierwotnego.

Czy w każdym przypadku podpisujemy umowę licencyjną, zgodę na wykorzystany utwór fragment?

Organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi dysponują licencjami zbiorczymi obejmującymi całe bazy różnych utworów. Prawdopodobnie wystarczy podpisać jedną umowę licencyjną.

No to jeszcze na zakończenie

5 Responses to Mixtape na gruncie prawa autorskiego

  1. Tak ….. kwestia wszelkich mixów jest bardzo skomplikowana i niejednoznaczna.

    Dwa spostrzeżenia:
    1) jak z takiego miksu powstanie opracowanie, to licencja od OZZ nic nie da – ozz-ty nie zarządzają prawami zależnymi, więc np. ZAiKS nie może wydać zezwolenia na rozpowszechnianie takiego opracowania,

    2) wszystko zależy także od tego co jest miksowane – jeżeli elementy, które w same w sobie nie są twórcze i indywidualne – to nie są to elementy chronione utworu i można z nich korzystać, np. w ramach inspiracji. Pisałam o tym w Rz w tekście o samplingu

    3) mixy dotyczą korzystania z nagrań, a więc także korzystania z praw artystów wykonawców i producentów, nie tylko twórców. Zakres ochrony jest w każdym przypadku inny, co dodatkowo komplikuje sprawę.

  2. michal says:

    Absolutnie się z tym zgadzam. Problematyka jest tutaj wybitnie skomplikowania.

    Pozdrawiam serdecznie.

  3. hmm says:

    “Girl Tank”?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *