Umowy prawno – autorskie

Zasada swobody umów

Generalną zasadę dotyczącą umów w Polsce najprościej wyrazić  słowami: „Widziały gały, co brały”. Prosto, dosadnie i na temat. Obowiązująca w Polsce zasada swobody umów oznacza dowolność kształtowania zapisów każdej umowy pamiętając, że nie może być ona sprzeczna z samą właściwością stosunku prawnego, nie może zmierzać do obejścia prawa, nie może powstać wbrew ustawie, oraz zasadom współżycia społecznego. Zawsze czytajcie umowy, nawet kilkukrotnie w tą i z powrotem. Jeżeli nie rozumiecie jakiegoś zapisu, sformułujcie go tak, by go zrozumieć, jeżeli nie potraficie go sformułować dobrze poproście o pomoc prawnika. Wydatek kilkudziesięciu złotych naprawdę nie jest żadnym problemem w obliczu tego, że umowa może związać na wiele lat, czyli de facto określić przyszłość każdego artysty.

Umowa licencyjna, a umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych/ Czas trwania umów licencyjnych

Umowa licencyjna to zezwolenie podmiotu praw autorskich wydane innemu podmiotowi na korzystanie z jego praw na określonych polach eksploatacji, w określonym zakresie, czasie i miejscu. Prawo autorskie nie narzuca żadnej ze stron określonego czasu trwania umowy. Okres ten można ustalać dowolnie, jednakże należy wspomnieć tu o dwóch zasadach. Pierwsza wypływa z art. 66. Jeżeli strony nie ustalają czasu trwania umowy licencyjnej – wówczas okres jej trwania wynosi pięć lat. Druga – z art. 68 ust. 2 – jeżeli umowa została zawarta na czas dłuższy niż pięć lat – wówczas przyjmuje się, że umowa została zawarta na czas nieoznaczony. W przypadku braku w takich umowach terminu wypowiedzenia, jego okres zgodnie z zasadą zawartą w art. 68 ust.1, wynosi rok naprzód, na koniec roku kalendarzowego (jeżeli więc umowa zostanie wypowiedziana w lipcu 2013, to faktycznie przestanie obowiązywać 31 grudnia 2014 roku).

Umowa licencyjna wyłączna wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Umowa licencyjna niewyłączna może być zawarta ustnie. O ile umowa nie stanowi inaczej: uprawniony z licencji może dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia autorskich praw majątkowych, w zakresie objętym umową licencyjną, licencjobiorca nie może upoważnić innej osoby do korzystania z utworu w zakresie uzyskanej licencji.

Z kolei przeniesienie praw jest aktem jednorazowym, który powoduje, że osoba, która je otrzymuje staje się ich podmiotem. Tak więc twórca traci tym samym autorskie prawa majątkowe. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych skutkuje zatem faktyczną utratą prawa do rozporządzania swoim utworem. Twórcy pozostają jedynie osobiste prawa autorskie, a więc prawo do sygnowania utworu swoim imieniem i nazwiskiem. Umowę taką można wypowiedzieć tylko ze względu na “istotne interesy twórcze”, ale nawet w przypadku przyjęcia wypowiedzenia przez podmiot praw autorskich, w przypadku zamiaru ponownego rozpowszechnienia utworu, należy go o tym powiadomić (w ciągu dwóch lat od wypowiedzenia).

Zwracajcie zatem dokładnie uwagę na nazwę podpisywanej umowy, a także na sformułowania dotyczące „przeniesienia praw autorskich”, lub „udzielenia licencji na prawa autorskie”.

Pola eksploatacji

Prawo autorskie wprowadziło generalną zasadę, według której umowa licencyjna/umowa przeniesienie praw autorskich obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione (art. 41. ust. 2). Czy zatem wydawca może udzielić licencji na utwory artysty popularnym ostatnio agregatorom internetowym, mimo że umowa dotyczy tylko wydania płyty w formie płyty kompaktowej? Oczywiście nie. W tym przypadku artyście należne będzie odpowiednie odszkodowanie.

Idąc dalej, czy prawidłowe jest używanie w umowie sformułowania „wszystkie pola eksploatacji”? Oczywiście też nie, skoro art. 41. ust. 2 precyzuje, że w umowie licencyjnej pola eksploatacji muszą być wyraźnie wymienione. Z tym zagadnieniem wiąże się też zapobiegliwość niektórych wydawców, którzy wpisują w umowę „także wszelkie pola eksploatacji mające powstać w przyszłości”. Tego rodzaju sformułowanie również jest niezgodne z prawem. Art. 41. ust. 1 wskazuje, że umowa licencyjna może dotyczyć tylko i wyłącznie pól eksploatacji „znanych w chwili jej zawarcia”.

Wybieg wydawcy określający, że dane pole może być podobne, do tego, którego zostało zawarte w umowie, warto zestawić z orzeczniem SA w Warszawie z 17 stycznia 1992 r. kiedy to uznano, że sprzedaż filmu na kasetach wideo wykracza poza umowę licencyjną, w której licencjodawca określił pola eksploatacji rozpowszechniania dzieła jako – emisję telewizyjną, oraz emisję w kinach.

Utwory przyszłe

Prawo autorskie wyraźnie wskazuje również, że umowa dotyczy tych utworów, które są znane artyście w chwili jej zwarcia. Mówiąc inaczej istnieje generalny zakaz podpisywania umów dotyczących nieokreślonych utworów mających powstać w przyszłości. (art. 41. ust. 3).

„Nieważna jest umowa w części dotyczącej wszystkich utworów lub wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy mających powstać w przyszłości”.

Powyższe oznacza jednak, że umowa podpisana z np. wydawcą na określony gatunkowo utwór (pojedynczy) będzie ważna.

Nadzór autorski

Twórca ma prawo nadzorować proces związany z produkcją wydawnictwa.

Art. 60 Pr. Aut. Korzystający z utworu jest obowiązany umożliwić twórcy przed rozpowszechnieniem utworu przeprowadzenie nadzoru autorskiego. Jeżeli wniesione w związku z nadzorem zmiany w utworze są niezbędne i wynikają z okoliczności od twórcy niezależnych, koszty ich wprowadzenia obciążają nabywcę autorskich praw majątkowych lub licencjobiorcę.

Prawo do informacji

Twórca ma podstawy do wysunięcia roszczenia wobec wydawcy, lub podmiotu, z którym zawarł umowę licencyjną, jeżeli ten nie będzie chciał udostępnić mu informacji na temat przepływów finansowych dotyczących sprzedaży jego dzieła. Prawo do posiadania takich informacji autor otrzymuje z mocy prawa (ex lege). Objawia się ona w dwóch postaciach – twórca może żądać ich pośrednio (np. listownie), lub bezpośrednio (np. osobiście, albo przez pełnomocnika). Strony mogą również w samej umowie licencyjnej zawrzeć zasady dotyczące: sposobu otrzymywania informacji, terminów, czasu przeglądania, zakresu kopiowania, zakresu poufności, a nawet wspólnego wyboru osoby trzeciej uprawnionej do oceny dokumentów.

Art. 47. Pr. Aut. Jeżeli wynagrodzenie twórcy zależy od wysokości wpływów z korzystania z utworu, twórca ma prawo do otrzymania informacji i wglądu w niezbędnym zakresie do dokumentacji mającej istotne znaczenie dla określenia wysokości tego wynagrodzenia.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *