Podczas krakowskiego panelu “Tak brzmi Miasto”, po raz kolejny podstawowym problemem na sali, było działanie ZAiKS-u i pieniądze z ZAiKS-u oraz, czy rzeczywiście jest to tak niezwykle skomplikowana instytucja, a przede wszystkim, czy warto z nią współpracować. Poniżej – krótki przewodnik po, czasem zakręconych, ścieżkach współpracy z największą organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w Polsce

ZAiKS, czyli Stowarzyszenie Twórców działa w Polsce od 1918 roku i jest najbardziej znaną organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w Polsce. Działa w formie stowarzyszenia i jego działalność nie ma charakteru zarobkowego.

Podstawy działalności ozz-ów reguluje art. 104 ustawy o prawie autorskim i prawie pokrewnym.

Organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, zwanymi dalej „organizacjami zbiorowego zarządzania”, w rozumieniu ustawy, są stowarzyszenia zrzeszające twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnień wynikających z ustawy.

Czytaj: Kiedy żądać wyższych stawek wydawniczych?

Podjęcie działalności w formie ozz wymaga zezwolenia ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Również on sprawuje nad nimi nadzór.

Współpracę muzyka/twórcy z ZAiKS-m zasadniczo można podzielić na trzy, stopniowalne obszary (pod względem zakresu uprawnień i obowiązków).

1. Sytuacja pierwsza. Niezrzeszeni

ZAiKS. Zasady przyznawania tantiem

Gdy muzyk nie interesuje się ZAiKS-em i w ogóle ta instytucja go nie obchodzi, nie oznacza to, że w jego imieniu stowarzyszenie nie będzie zbierało pieniędzy. Otóż będzie zbierało. Art. 21 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych mówi, że:

Organizacjom radiowym i telewizyjnym wolno nadawać opublikowane drobne utwory muzyczne, słowne i słowno-muzyczne wyłącznie na podstawie umowy zawartej z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, chyba że prawo do nadania utworów zamówionych przez organizację radiową lub telewizyjną przysługuje jej na podstawie odrębnej umowy.

Zatem, w zasadzie każde radio i telewizja w Polsce nadając utwory, w przeważającej części nadaje je na podstawie umów z ZAiKS-em, w ramach których przekazują one do stowarzyszenia tantiemy związane z nadawaniem utworów muzycznych, oraz ich wykaz.

Jeżeli muzyk nie interesuje się ZAiKS-em, a jego muzyka jest grana w radio, to i tak może się spodziewać, że na jego koncie w tej organizacji czekają na niego pieniądze.

Jak otrzymać pieniądze?

Jak pisze na swojej stronie ZAiKS. “W celu podjęcia wynagrodzenia niezbędne jest zgłoszenie się do Wydziału Dokumentacji i Repartycji ZAiKS-u i wypełnienie odpowiedniego oświadczenia potwierdzającego autorstwo, współautorstwo bądź wykazanie się uprawnieniami do utworu z innego tytułu – np. spadkobrania”.

Wcześniej można wysłać mailem (bądź telefonicznie) zapytanie o to, czy dany zespół, bądź twórca (pod pseudonimem, albo swoim imieniem i nazwiskiem) ma jakieś swoje tantiema na kontach tej organizacji.

Następnie, by je otrzymać wystarczy dokonać tzw. zgłoszenia utworu, polegającego na wypełnieniu “Oświadczenia potwierdzającego autorstwo”, a także podpisać “Oświadczenie o ochronie danych osobowych dla niestowarzyszonych“, oraz “Formularz z danymi dla celów podatkowych“.

Na odbiór pieniędzy muzyk/twórca ma dziesięć lat. Po tym okresie pieniądze przechodzą na rzecz stowarzyszenia

2. Sytuacja druga. Ochrona Praw

Prawa zależne w prawie autorskim

Muzyk/twórca upoważnia stowarzyszenie “do reprezentowania jego interesów w zakresie sprawowania zbiorowego zarządu stworzonymi przezeń utworami”. W ZAiKS ten typ współpracy określa się mianem “OP” (ochrona praw).

Warunki

By ZAiKS reprezentował interesy twórcy musi on podpisać Umowę ze stowarzyszeniem, oraz dostarczyć tzw. fortepianówkę (zapis nutowy utworu poddany ocenie przez rzeczoznawców pod kątem tego, czy jest on utworem w rozumieniu pr. aut.) razem z “Formularzem zgłoszeniowym Utworu muzycznego, bądź słowno – muzycznego“, w którym m.in. podaje się udziały poszczególnych współtwórców.

Czytaj: DJ gra imprezie, kto opłaca tantiemy?

Wspomniana wyżej umowa jest zawierana “na czas nieoznaczony, na zasadzie wyłączności, na wszystkich polach eksploatacji, na wszystkich polach eksploatacji objętych zbiorowym zarządzaniem wykonywanym przez ZAiKS, na zasadzie umocowania ZAiKS-u do działania we własnym imieniu i na rzecz Powierzającego, na zasadzie działania bez ograniczenia terytorium, na którym wykonywane jest zbiorowe zarządzanie”.

Co oznacza sformułowanie “na wszystkich polach eksploatacji”? Według decyzji Ministra Kultury i Sztuki z 23 października 1998 roku3 lutego 2003 roku ZAiKS-owi udzielono zezwolenia na zbiorowe zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów na następujących polach eksploatacji:

  • a) utrwalanie,
  • b) zwielokrotnianie,
  • c) wprowadzanie do obrotu,
  • d) wprowadzanie do pamięci komputera,
  • e) publiczne wykonanie,
  • f) publiczne odtwarzanie,
  • g) wyświetlanie,
  • h) wystawianie,
  • i) użyczenie i najem,
  • j) nadanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną,
  • k) nadanie za pośrednictwem satelity,
  • l) równoczesne i integralne nadanie utworu nadawanego przez inną organizację radiową lub telewizyjną
  • m) publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym”

Podpisanie Umowy ze stowarzyszeniem w ramach OP oznacza więc, że stowarzyszenie będzie pobierać w imieniu twórców tantiemy na powyżej wskazanych polach eksplotacji, czyli za np. wykonywanie koncertów, wydawanie płyt, zwielokrotnianie (czyli np. kopiowanie nośnika analogowego do formy cyfrowej itp.), oraz na na polach nadań (“radiowo – telewizyjnych”).

Jak otrzymać pieniądze?

ZAiKS przelewa je na konto twórcy. Ma on ponadto dostęp do systemu serwisy internetowego, w którym może m.in. śledzić wysokość swoich tantiemów.

3. Członkostwo w ZAiKS

mexicangirls

Statut Stowarzyszenie określa, że:

1. O przyjęciu w poczet członków Stowarzyszenia decyduje Zarząd Stowarzyszenia, na wniosek Zarządu właściwej Sekcji, po zapoznaniu się przez Zarząd Sekcji z dorobkiem twórczym wnioskodawcy.

2. Ubiegający się o przyjęcie na członka nadzwyczajnego Stowarzyszenia składa deklarację, w której zobowiązuje się do wywiązywania się z obowiązków członkowskich, popartą podpisami dwóch członków zwyczajnych oraz zobowiązanie organizacyjne, według zasad obowiązujących w Stowarzyszeniu.

Zatem do wstąpienia na prawach członka do ZAiKS potrzebna jest rekomendacja dwóch członków stowarzyszenia, oraz posiadanie “dorobku twórczego”.

W porównaniu do dwóch poprzednich sytuacji, członek ZAiKS ma dodatkowo prawo m.in. do: pobytu w domach pracy twórczej, otrzymania zaliczki, korzystania z usług spółdzielni lekarskiej, otrzymania pożyczki z Kasy Pożyczkowej Członków Stowarzyszenia, a nawet możliwość otrzymania bezzwrotnej zapomogi. Członkom ZAiKS-u przysługuje wsparcie przy staraniu się o stypendium z Funduszu Popierania Twórczości, na stworzenie nowego dzieła ma dostęp do publikacji ZAiKS-u, oraz uczestnictwo w wyborach (czynne i bierne prawo wyborcze)

W dwóch ostatnich przypadkach – trzeba pamiętać, że z mocy prawa (po podpisaniu umowy) ZAiKS: zarządza i chroni powierzone mu prawa autorskie, inkasuje honoraria autorskie, kontroluje sposób wykorzystania utworów, występuje na drogę procesową w przypadku naruszeń prawa, oraz udziela zezwoleń na wykorzystanie swego repertuaru na różnych polach eksploatacji.

4. Czy warto podpisywać umowę z ZAiKS-em?

Czy warto podpisywać umowę z ZAiKS

Jeżeli Wasze utwory są nadawane w radio, czy TV to zawsze to oznacza, że z tytułu nadań zostały odprowadzone należne tantiemy na konta ZAiKS. Dlaczego te pieniądze mają przepaść? Sięgać po nie trzeba zawsze.

Czytaj: Tajemnice praw zależnych,czyli jak walczyć o lepsze pieniądze.

Natomiast kwestia powierzenia swoich praw na zasadzie ochrony prawnej, czy członkostwa jest już inną sprawą. W przypadku zespołu grającego dużo koncertów,  temat “ozaiksowania” pojawia się często. Organizatorzy nie chcą płacić ZAiKS-owi opłat z tytułu organizacji wydarzenia, stąd często w negocjacjach finansowych, bądź umowie koncertowej, pojawia się zapis, według którego muzycy oświadczają, że nie powierzyli ochronie swoich praw żadnego organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Czy to dobrze? To zależy.

ZAiKS pobiera od ściąganych tantiem od 10 do 16 proc. (dane są różne) “kosztów administracyjnych”. W przypadku zespołu grającego głównie koncerty, a którego członkowie podpisali ze stowarzyszeniem “umowę powierzenia praw”, tantiemy związane z “publicznym wykonaniem” są pobierane przez ZAiKS, a następnie wypłacane po potrąceniu swoich kosztów, a sam proces może być rozciągnięty w czasie. Zatem umowa ze stowarzyszeniem (OP) może być niekorzystna, ze względu na problemy przy organizacji koncertów, a także dość wolny “powrót” należnej gotówki.

Jednak w przypadku, gdy zespół jest coraz bardziej znany, a jego dochody zależą nie tylko od koncertów, a źródła pozyskiwania tantiem są coraz bardziej różne, podpisanie umowy z ZAiKS może pomóc w uzyskiwaniu coraz większych pieniędzy – zwłaszcza, że w nadchodzących latach najbardziej kluczowym polem pozyskiwania pieniędzy stanie się Internet, o pieniądze z którego skutecznie będą mogły walczyć tylko największe organizacje.

Fot. MuzykaiPrawo, Biblioteka Kongresu US

One Response to ZAiKS. Jak odebrać swoje pieniądze? Przewodnik po tantiemach

  1. Artist says:

    Niby takie tam Stowarzyszenie a działa lepiej jak jakakolwiek Policja czy US lub NIK… W Polsce wniosek nasuwa się sam. Nie wydawać płyt. Przewaga gatunków muzycznych w tym kraju to Disco Polo i Hip Hop. Chcesz szybko zarobić to graj majteczki w kropeczki, ładne laseczki i ich gorące …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *